Datumi za pamćenje

– 1019/1020. – Kuršumlija se pod nazivom Toplice u pisanim dokumentima prvi put pominje u Povelji vizantijskog cara Vasilija Drugog. Tada je pripadala Ohridskoj arhiepiskopiji.

– 1165-1168. – Posle susreta srpskog župana Stevana Nemanje sa vizantijskim carem Manojlom Komnenom u Naisusu, današnjem Nišu, i pripajanja Dubočice Raškoj, posle čega ovamo stižu majstori iz Carigrada, sagrađen je hram Svetog Nikole na ušću Banjske u Toplicu.

– 1219. – U crkvi muškog manastira Svetog Nikole, Nemanjine zadužbine, Sveti Sava je rukupoložio prvog episkopa, pa će ondašnje Bele Crkve, kako se Kuršum-lija u to doba zvala po olovnim krovovima Svetog Nikole i Svete Bogorodice, koji su bleštali na suncu i videli se nadaleko, postati sedište Belocrkvanske, a kasnije Topličke episkopije, do 1690. godine, kada sa velikom seobom Srba, pod patrijarhom Arsenijem Četvrtim, preko Save i Dunava odlaze i Belocrkvanski episkop i Niški mitropolit – Toplička eparhija je spojena sa Niškom, pa se od 1690. do 1739. godine mitropolit Niški Janićije i Belocrkvanski Đorđe nazivaju Niški i Belocrkvanski.

– 9. septembra 1878. – Jedan odred srpskih ratnika, pod vođstvom Stanoja Glavaša, ušao je u Kuršumliju.

– 19. januara 1878. – Posle teških i krvavih borbi Kuršumlija je konačno oslobođena od Turaka i njihove viševekovne vladavine.

– 3. januara 1885. – Kuršumlija je dobila prvi Urbanistički, tzv. Regulacioni plan čije je sprovođenje odobrio ministar građevine u Vladi Srbije 1888. godine.

– 1889. – Grad (Kuršumlija) je već imao, pored garnizonog bataljona, 752 stanovnika, školu s jednim učiteljem i 50 učenika, a kada sam ga 1889. godine posetio, bilo je 180 kuća, sa 285 poreskih glava, pet učitelja, koji su radili sa 164 dečaka i devojčica, a to je za jednu deceniju, ipak, bio napredak…“ (Milan Đ. Milićević).

– 1892.- Izgrađen hotel “Evropa“ u Kuršumliji.

– 1896. – Legendarni Vukoje Todorović, čuveni “kapetan s Prepolca“, kasnije komandant Srpske pogranične straže na srpskoturskoj granici, koja je do 1912. godine prolazila preko prevoja Prepolac, izveo je čuveni manevar i kod Porte izdejstvovao određene povlastice za srpski narod, koji je živeo na Kosovu i Metohiji pod turskom vlašću.

– 10/23. avgusta 1896. – U centru Kuršumlije, na najlepšem mestu u centralnom gradskom parku, koji nosi ime Topličkog ustanka 1917. godine, otkriven je spomenik oslobodiocima grada od Turaka 1878. godine (na slikama).

“Ovo je jedinstven spomenik koji je podignut u Kraljevini Srbiji izginulim srpskim borcima u našim ratovima 1876-1878. godine“ – javila je beogradska štampa. Na spomeniku piše:

Spomenik oslobodiocima Kuršumlije od Turaka u centru Kuršumlije

Spomenik oslobodiocima Kuršumlije od Turaka 1878. godine

Tu, kapu skini,
Bogu se pomoli,
seti se dana teških
i boraba viteških,
gde su ti preci pali,
dok su ti slobodu dali
(severna strana)

Oficirima i starešinama
narodne vojske,
podoficirima i redovima
Moravskog kora,
poginulim u ratu
za oslobođenje
i nezavisnost 1877-1878. godine
(zapadna strana)

Ovaj spomenik podignut je
dobrovoljnim prilozima 1896. godine,
za vlade Kralja Aleksandra I,
a sa dejstvom Đeneralštabnog pukovnika
Jovana D. Praporčetovića,
predsednika odbora i počasnog
građanina varošice Kuršumlija
(južna strana)

Ovaj spomenik podignut je
i prilogom
Kralja Alekandra I
(istočna strana).

– 1909. – Otvorena prva bolnica u Kuršumliji. Građanska bolnica u gradu podno Samokovo imala je 25 postelja, a prvi lekar u ovoj ustanovi je bio dr Svetislav Zarić, sreski lekar.

– 1902. – Uz najviše crkvene svečanosti osvećena je i vernicima na korišćenje predata crkva Svete Trojice u Kuršumliji.

– 16. oktobra 1912. odigrala se bitka na Prevari, u Prvom balkanskom ratu, kada su Turci istakli bele zastave u znak predaje, a Srbi preživeli teške gubitke.

– “Srbija je u Topličkom okrugu zbrinula desetine hiljada doseljenika, a oni su se svojoj domovini odužili na najbolji način; dali su joj najbolji i najhrabriji puk njene vojske – Drugi pešadijski puk prvog poziva “Knjaz Mihajlo“, jedini puk sa počasnim nazivom “Gvozdeni puk“. Njegov Treći bataljon bio je udarna pesnica i oštro koplje koje je probijalo sve prepreke“. (Akademik Vasa Čubrilović).

– 29. i 30. oktobra 1915. – Na putu ka Albaniji u Kuršumliji se zadržala Srpska vojska.

– 28. oktobra 1915. – U nabujaloj Toplici, toga dana, utopio se diplomata, književnik i novinar, član prve redakcije beogradske “Politike“, Milutin Uskoković, skočivši u nabujalu Toplicu s mosta, koji se nalazio u blizini Veterinarske stanice.
“Nisam mogao da prebolim propast otadžbine“ – stajalo je u njegovoj poruci, ostavljenoj na mostu, a napisanoj najverovatnije u hotelu “Evropa“ u gradu na Toplici, gde je proveo sedam mučnih dana.

– 26. februara 1917. – Kuršumlija je prvo oslobođeno mesto u Topličkom ustanku.

– 23. jula 1917. – Iz sela Babice krenulo je sedam komita dobrovoljaca (sveštenik Dimitrije Dimitrijević, potporučnik Aleksandar Piper, Ratko Stevanović, Petar zvani Grk, narednik Proka Planić, podnarednik Vlajko Vladisavljević i Vlastimir Vuković, posle rata sudija u Ohridu) na dalek i neizvestan put, noseći pismo predvodnika Topličkog ustanka Koste Vojinovića Srpskoj vrhovnoj komandi u Solunu, u kome je izveštava o stanju u Toplici i na jugu posle sloma ustanka, zahtevajući pomoć. Probijajući se planinskim bespućima, posle 35 dana, prepešačivši više od 400 kilometara, 4. septembra 1917. godine, Planić, Vladisavljević i Vuković predaju pismo Vrhovanoj komandi. Na putu između Gostivara i Tetova ubijen je Ratko Stefanović, dok su ostali zarobljeni, vraćeni u Srbiju i ubijeni u Niškoj tvrđavi.

– 10/23. decembra 1917.- U vodenici, u Cerovici, videvši da se našao u okruženju bugarskog okupatora, da ne bi živ pao u ruke neprijatelja, legendarni predvodnik Topličkog ustanka 1917. godine, rezervni potporučnik Srpske vojske Kosta Vojinović Kosovac, izvršio je samoubistvo.

– 1911.- U Kuršumliji je otvorena Ženska zanatska škola.

– 1921. – U Kuršumliji je otvorena Niža gimnazija. U to vreme viši razredi osnovne škole smatrali su se Nižom gimnazijom.

– 1923.- Prva banka u Kuršumliji zvala se Savezna kreditna banka i imala je oko 2.000 akcionara.

– 1925.- “Mi, Aleksandar Drugi, po milosti Božjoj i volji naroda, kralj Srba, Hrvata i Slovenaca, na predlog Ministarstva za socijalna pitanja i narodno zdravlje, na osnovu člana 2. Zakona o banjama i toplim vodama, proglašavam Kuršumlijsku Banju za opštekorisnu mineralnu vodu. Naš ministar socijalne politike i narodnog zdravlja neka izvrši ovaj ukaz.“

– 1927. – Otvoren prvi bioskop u Kuršumliji.

– 1928. – Kuršumlija dobija dozvolu Ministarstva prosvete i crkvenih dela da otvori Nižu gimnaziju sa tri razreda.

– 6. jula 1930. – U Kuršumliji je, uz najviše svečanosti, dočekan prvi voz.

– 1932. – Osnovano Udruženje učitelja.

– 1934. – Kuršumlija spada u red onih varoši u Srbiji koja je među prvim naseljima u Republici dobila vodovod. Izgradnja ovog objekta započeta je 1933. godine, a završena u toku naredne godine.

– 1934-35. – U Kuršumliji je otvoreno prvo zabavište. Prva zabavilja bila je Marija L. Nunić.

– 1938. – Osnovano Sokolsko društvo u Kuršumliji.

– 10/23. novembra 1940. – U porti hrama Preobraženja Gospodnjeg, u Grguru, kod Blaca, otkriven je spomenik Kosti Vojinoviću, rad vajara Riste Stijovića.

– 28. avgusta 1944. – Kuršumlija je oslobođena od fašističkog okupatora.

– Od 1948. do 1950. godine Kuršumlija je bila učiteljska varoš. U njoj je dve godine radila Učiteljska škola. Školska zgrada se nalazila na mestu stambene zgrade “Soliter“.

– 28. avgusta 1952. – Izvršen je prenos posmrtnih ostataka boraca palih u Drugom svetskom ratu u Spomenkosturnicu. Na spomeniku ratnicima ispisana su imena 145 boraca od kojih su učiteljica Drinka Pavlović i Aleksandar Vojinović proglašeni narodnim herojima.

– 7. jula 1953. – U gradskom parku u Kuršumliji, uz svestrano zalaganje društvenog radnika Radošina Rajovića i učitelja Đeke R. Kljajića, otkriven je spomenik književniku Milutinu Uskokoviću, tragičnom došljaku ovog grada, rad vajara Gradimira Aleksića.

– 1954. – Otvorena Ekonomska škola.

– 1957. – Osnovan Izviđački odred “Kosanički soko“.

– 1962. – Otvorena Gimnazija u Kuršumliji.

– 1979. – Predškolska ustanova “Sunce“ počela je rad u novom objektu u Kosovskoj ulici 28. avgusta 1979. godine.

– 1981. – U naselju “Rasadnik“ otvorena je osnovna škola “Miloje Zakić“ izgrađena samodoprinosom građana i uz pomoć Vlade Srbije.
– 10. oktobra 1998. – Otkriven Spomenik srpskom ratniku na Prevari, rad vajara Zorana Karalejića iz Prištine. Spomenik, visok šest metara, u Kombinatu obojenih metala u Prokuplju, izlio je znameniti vajar Dragan Drobnjak.

– 24. marta 1999. – Kuršumlija, mala varoš u Toplici, našla se na meti NATO avijacije, u agresiji zapadne alijanse na Saveznu Republiku Jugoslaviju, 24. marta 1999. godine, među prvim gradovima u SRJ. Te večeri, u vremenu od 20.03 do 20.10 časova, grad i okolinu potreslo je 13 jakih eksplozija. Posledice su bile tragične. U napadu na kasarnu na Borovnjaku poginulo je 11 vojnika, podoficira i oficira, a 27 ih je teže i lakše ranjeno. Za 78 dana bombardovanja registrovana su 72 naleta NATO avijacije, sirene su 137 puta oglašavale vazdušnu opasnost, a u toku 33 granatiranja Kuršumlije, Pepeljevca, Samokova, Merdara, Visoke, Rudara, Kuršumlijske Banje, Prepolca i još nekih naselja (bombe su padale na 21 lokaciji), u Kosanici i Gornjoj Toplici, zabeležene su čak 432 snažne detonacije (upućeno je sedam krstarećih raketa, pet kontejnera kasetnih i 10 kontejnera napalm bombi), dok su stanovnici ovoga kraja pod vazdušnom opasnošću proveli 1.359 časova.

– 28. avgusta 2000. – Komandant Prištinskog korpusa vojske Savezne Republike Jugoslavije Radojko Stefanović, uz državne i vojne počasti, u gradskom parku, otkrio je spomenik pripadnicima vojske, policije i civilima, žrtvama NATO agresije na SRJ, delo akademskog vajara Dragiše Vukajlovića iz Kuršumlije.

Veličina slova